Urban travel tales

τα Αρχαία Ελληνικά στέρεα πατήματα στα μονοπάτια που θα διαβαίνουμε

αρχαία πατήματα, μονοπάτια, Αμοργός, Μάιος 2015

αρχαία πατήματα, μονοπάτια, Αμοργός, Μάιος 2015

Χθες  βράδυ,  4  Ιουνίου  2016,  στο  κατάμεστο Royal  Festival  Hall,  Southbank,  στο  Λονδίνο, ο Don DeLillo, ένας  γίγαντας  της  λογοτεχνίας, “a  giant  of  literature”  όπως τον  σύστησε  δικαίως  ο  παρουσιαστής,  μάς αφηγήθηκε πολλές ιστορίες με την ήσυχη βαθιά φωνή του. Μάς είπε πως την εποχή που έμενε στην Ελλάδα και έγραφε το ‘The Name’ (1982) / Τα Ονόματα (Εστία,1996) αντικρύζοντας στην Κρήτη την αρχαία ελληνική γραφή είδε «τα σχήματα των γραμμάτων να ταιριάζουν με τη λέξη». Μίλησε για μια σχεδόν μυστικιστική εμπειρία, για το μυστήριο της γλώσσας, «σαν να γεννά η λέξη τη λέξη». Και η φράση γεννάει τη φράση και βλέπει το κείμενο να ξεδιπλώνεται μπροστά του, το ακολουθεί, δεν το αρνιέται, δεν το απορρίπτει, δέχεται τις λέξεις, τις σκέψεις, να δει που θα τον βγάλουν παρακάτω.
Και προς το τέλος της ομιλίας του ο Don DeLillo με τον ίδιο ήσυχο τόνο του στοχαστή και τη ρεμβαστική ενατένιση του παραμυθά μάς είπε πως βήμα το βήμα ταξιδεύει σε τόπους που πιθανώς να τον εμπνεύσουν, αλλά ομοίως ταξιδεύει μέσα από ταινίες και φωτογραφίες γιατί τον ενεργοποιούν για το στοιχείο της ανακάλυψης που ενέχουν. Είναι πάντα περίεργος να δει πού θα τον βγάλουν παραπέρα.
Γεννημένος το 1936 από γονείς Ιταλοαμερικανούς μεγαλωμένος μαζί με τους Ιταλούς παππούδες του, ανάμεσα σε δυο γλώσσες και κουλτούρες, συνεχίζει να γράφει στην παλιά του γραφομηχανή, για να ακούει τον ήχο της. Αυτή η «προσκόλληση στο παλιό» δεν τον εμποδίζει να είναι πολυγραφότατος. Ο λόγος του μεστός με χιούμορ χωρίς κορώνες. Επί μιάμιση ώρα ούτε βήξιμο δεν αντήχησε στο θέατρο.
Απάντησε στις ερωτήσεις που ακολούθησαν χωρίς την παραμικρή έπαρση, χωρίς διάθεση διδακτισμού απέναντι σε ένα ακροατήριο από νέους ανθρώπους. Ήσυχα. Ναι, χρησιμοποιεί το internet, για έρευνα κυρίως. Ναι, διαβάζει σύγχρονη λογοτεχνία, λιγότερο από παλιά γιατί τον χρόνο του τον απορροφά το γράψιμο.
“Ιt is beyond my capacity to speak publicly about President Obama”, απάντησε όταν ρωτήθηκε, βάζοντας τις λέξεις προσεκτικά τη μια δίπλα στην άλλη. Σαν τις αρχαίες πέτρες. Σαν τους μαστόρους στα λιθόστρατα.

Εάν σκοτώσουμε τις λέξεις πού θα πατήσουμε για να πάμε παρακάτω;
#saveancientgreek #DonDelillo

Διδαχτήκαμε τα Αρχαία Ελληνικά επί 6 χρόνια καθημερινά, πολλές ώρες τη βδομάδα από καθηγητές που είχαν και ενέπνεαν το πάθος για τη γλώσσα και τη γνώση. Δεν ήμουν η μόνη μαθήτρια του εξατάξιου Γυμνασίου που έβρισκα συγκλονιστικό το Αρχαίο κείμενο.
Σαν τον Sherlock Holmes ακολουθούσαμε λέξη τη λέξη με το δείκτη μας και το μολύβι για να αποκρυπτογραφήσουμε το κείμενο και να δούμε να ζωντανεύουν μπροστά μας χαρακτήρες και δράσεις, τραγωδίες και δικανικοί λόγοι. Το συντακτικό μάς ακόνιζε τις ικανότητες επαγωγής και αφαίρεσης – μόνο τη γραμματική απομνημονεύαμε και τη λίστα των λέξεων που έπαιρναν δασεία. Τότε η έμφαση δινόταν στο ακόνισμα της κριτικής μας ικανότητας. Πόσο μακρινά μοιάζουν όλα, κι ο Παπαδιαμάντης μας να διαβάζεται από μετάφραση σαν ξένη γλώσσα!
Δεν θυμάμαι να θεωρήσαμε νεκρή γλώσσα τα Αρχαία, ίσως γιατί στο σχήμα και στους ήχους των λέξεων ανιχνεύαμε τη συνέχεια της Ελληνικής γλώσσας πίσω στους αιώνες.
Οι λέξεις μας είναι κοχύλια που φυλάνε τους ήχους της θάλασσας, τη συλλογική μας μνήμη. Η γλώσσα μας, πανάρχαια, φυλάει τα διδάγματα που πασχίζαμε να αποκωδικοποιήσουμε για την ατομική ευθύνη πέρα από τις εντολές των κρατούντων και τη δύναμη των Θεών.
Στα χρόνια μας, της δικτατορίας και της μεταπολίτευσης, από την καθαρεύουσα περάσαμε στη δημοτική. Ποτέ δεν κουραστήκαμε να μαθαίνουμε και να ερευνούμε. Η περιέργεια πάει χέρι-χέρι με τη φαντασία. Κι είναι αυτό που σε σπρώχνει να απλώνεσαι όταν νιώθεις να σε σφίγγει και να σε στενεύει εκεί όπου είσαι, είτε αυτό είναι τόπος είτε είναι συνθήκες. Η ικανότητα μας να επιβιώνουμε και να αγωνιζόμαστε, ακόμη και να ξεχωρίζουμε, σε όποια γωνιά της γης κι αν μεταναστεύσαμε ή μετοικήσαμε επί αιώνες θρέφεται από τη γλώσσα μας, την ευελιξία μας στην παραγωγή νοημάτων.

#saveancientgreek #SherlockHolmes

Επιβιώσαμε γιατί μάθαμε «να βγάζουμε νόημα», να νοηματο-δοτούμε. Αυτό είναι αρετή για να επιβιώνεις, ιδιαίτερα όταν τα πράγματα σού συμβαίνουν, δεν τα σχεδιάζεις. Δεν παρεμβαίνεις πάνω τους προληπτικά.
Η προσέγγιση να προσπαθείς να βγάλεις νόημα εκ των υστέρων για ό,τι σου έχει συμβεί παράγει αυτοβιογραφία/memoir, όχι φόρμες όπως η νουβέλα ή το μυθιστόρημα. Αυτά απαιτούν σχεδιασμό, δομή. Ακόμη και ένα ανέκδοτο έχει δομή, έχει αρχή-μέση-τέλος.
Ο Don DeLillo ρωτήθηκε αν θέλει να γράψει memoir. Γέλασε, «όχι», είπε, «θέλω να εξαφανιστώ».
Αντίθετα εγώ, τρεις δεκαετίες νεότερη του χωρίς ούτε ένα μυθιστόρημα στο βιογραφικό μου, γράφω και ξαναγράφω το παρελθόν για να βγάλω νόημα. “I am looking around and back, trying to sort out what went wrong – for us, for the city, for the country”, αναλογίζομαι φωναχτά σε ένα πρόσφατο διήγημα-μυθιστορηματική αυτοβιογραφία.

Όχι, δεν θα χρησιμοποιήσω τη λέξη «αφήγημα». Μάλιστα την πέταξα ήδη από το blog μου σαν ‘τίτλο κατηγορίας’ που από κάτω στοιχίζονταν γραπτά μου. Μερικές λέξεις θα μας στοιχειώνουν για καιρό αργότερα ζητώντας εκδίκηση που αφήσαμε να δολοφονηθούν.
Παρακολουθούμε από χρόνια την απογύμνωση των χώρων, των τοπίων, των εννοιών στην πατρίδα μας. Αποσβολωμένοι. Μήπως είναι καιρός να παρέμβουμε, να σχεδιάσουμε το μέλλον που θέλουμε να έχουμε ατομικά και συλλογικά;
Κι αν χάσαμε τις συντάξεις μας, αν οι περιουσίες μας γίνονται ευτελή βάρη που θέλουμε να ξεφορτωθούμε, αν οι πόλεις, οι αστικοί χώροι, οι παραλίες και τα δάση μας όλος ο βίος μας εκφυλίζεται δεν θα χάσουμε τώρα και τη γλώσσα μας.
Εάν μπαζώσουμε την πηγή, όπως μπαζώσαμε τα ποτάμια μας, από πού θα ποτιστούν οι λέξεις και η σκέψη, ο λόγος, από ποιες λέξεις θα γεννηθούν λέξεις; Κι ύστερα πως θα συνεννοηθούμε μεταξύ μας; Θα χαθεί κάθε ελπίδα για μας, αλλά και για τους μετά από μας.

Μήπως να γράψουμε το μυθιστόρημα που θέλουμε να διαβάσουμε;
Μήπως να ζήσουμε και όχι απλώς να επιβιώνουμε ενώ αγωνιζόμαστε να βγάλουμε νόημα από ό,τι μας συμβαίνει;

#saveancientgreek #writethegreeknovel

Greek sea, Greek islands, urbantraveltales, travel, Greece

2 comments

  1. Λίζα ασπάζομαι ευλαβικά το κείμενό σου!
    Δεν πάει πολύς καιρός που απόλαυσα απαγγελία Παπαδιαμάντη μέσα σε μια παμπάλαιη εκκλησιά με τις αγιογραφίες του Φώτη Κόντογλου τριγύρω να απορούν για το ασυνήθιστο άκουσμα και κατόπιν προσπαθώντας – ανεπιτυχώς- να μεταφέρω την κατανυκτική εμπειρία σε φίλους αρκετά νεότερους σε ηλικία, δέχτηκα σχεδόν χλεύη και αισθάνθηκα φερμένη από αλλού.
    Κι όμως! Ο Παπαδιαμάντης δεν είναι φερμένος από αλλού! Εγώ που τον αγαπώ και μου θυμίζει τον παππού μου δεν είμαι φερμένη από αλλού! Η αρχαία γλώσσα που επιβιώνει ξεκάθαρα στα κατάλοιπα της αιολικής διαλέκτου που μιλούν στο χωριό μου, στη Λέσβο, όλα αυτά δεν είναι από αλλού. Ειναι από εδώ, που πιο εδώ δε γίνεται!
    Είναι η δική μας κληρονομιά, οι ρίζες μας κι αν τα απαρνηθούμε, αν τα ξεχάσουμε, θα μείνουμε έρημοι, να παραδέρνουμε και να παρασυρόμαστε στο πρώτο φύσημα του αγέρα.

    • ´Αντζελα σε καταλαβαίνω. ´Εχω παρόμοιες εμπειρίες. Είναι προίκα η γλώσσα κι όσο καλύτερα τη γνωρίζεις τόσα περισσότερα μάτια κι αυτιά και χορδές έχεις στη διάθεση σου για να απολαμβάνεις, και για να πονάς. Αλλά και να αντέχεις τον πόνο. Εύχομαι να ξαπλωθεί η ανάγκη για παιδεία στα μήκη και τα πλάτη, το λόγο χρειάζεται η ψυχή για να μερέψει. Ας ευχηθούμε ότι θα το καταλάβουν σύντομα και θα το στηρίξουν κι άλλοι. Νάσαι καλά! Εις το επανιδείν. Λίζα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: