Urban travel tales

Miriam Caskey, Μικρές Ιστορίες από τις Αρχαιολογικές Ανασκαφές στην Αγία Ειρήνη 1960-1980

3Χ βραβευμένο Blog από το Μάιο 2012 για την προώθηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς & της Οικολογίας. Οι αναρτήσεις είναι πρωτοεμφανιζόμενα κείμενα μου, αποτέλεσμα ενδελεχούς έρευνας και επιμέλειας, συνοδευόμενα από τις φωτογραφίες μου. Η προσέγγιση της ταξιδιώτισσας εμπνέεται από το όραμα να δω τον κόσμο πιο όμορφο, πιο φιλικό και ασφαλή. Ένα σπίτι όπου ο καθένας θα μπορεί να βρει το χώρο για να εκφράζει ενεργητικά την αγάπη του και τη στοχευμένη του δημιουργικότητα.

Miriam Caskey, Μικρές Ιστορίες από τις Αρχαιολογικές Ανασκαφές στην
Αγία Ειρήνη 1960-1980: Η ανασκαφή, το νησί, οι άνθρωποι

2018 © Copyright.  All rights reserved

For English Miriam Caskey, Stories from the Archaeological Excavations at the site of Ayia Irini, Kea 1960-1980

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2Ο18 στο Κηποθέατρο του Λαογραφικού Μουσείου Κέας είχα την ευχαρίστηση να παρευρεθώ στη παρουσίαση της κυρίας Miriam Caskey. Μπορεί να θεωρηθεί αυθεντία στο θέμα για το οποίο η βαθιά γνώση συμβαδίζει με βιωματική εμπειρία και αφοσίωση.
Ήμουν ενθουσιασμένη γιατί πρόσθετα εικόνα και λόγο, εντύπωση και μνήμη στη σχεδόν μυθιστορηματική φιγούρα που είχε πλάσει η φαντασία μου όταν μελέτησα το έργο της για τη συγγραφή του blog post/2012 ‘Οι Κόρες της Κέας και η Αγία Ειρήνη’ https://urbantraveltales.com/2013/10/01/οι-κόρες-της-κέας-και-η-αγία-ειρήνη/

Από τον John Caskey διατηρώ μια εικόνα – τον θυμάμαι στον τόπο των ανασκαφών που επισκέφθηκα έφηβη γύρω στο 1976.

Miriam Caskey, Kea 2018photo Apostolis Zafeiropoulos

Οι ανασκαφές στην Αγία Ειρήνη ξεκίνησαν το 1960 και έδωσαν ανάσα ζωής και δουλειά στο νησί. Το 1957 είχε κλείσει το Εργοστάσιο Εμαγιέ – σήμερα διακρίνεται το φουγάρο μπαίνοντας στο λιμάνι. Έφτιαχναν κράνη στρατού, επισμαλτωμένα κύπελλα και πιάτα. Η παραγωγή μεταφέρθηκε στη Τσεχοσλοβακία, «από τα απόνερα Β’ Παγκοσμίου Πολέμου» λέει η κυρία Caskey.
Είχε προηγηθεί το κλείσιμο της Κόκκας και η παύση του εμπορίου βελανιδιού. Οι νησιώτες είχαν αρχίσει να μεταναστεύουν όταν άρχισαν οι ανασκαφές.

Στη θέση της ευημερούσας βιομηχανικής κοινότητας της Κόκκα σήμερα υπάρχουν μονάχα ερείπια στη χερσόνησο που ορίζει τον κόλπο του Βουρκαριού, ένα από τα ασφαλέστερα φυσικά λιμάνια της Μεσογείου. Στα τέλη του 19ου αιώνα οι Βρετανοί ιδιοκτήτες εγκατέστησαν αποθήκες και κατοικίες για να στεγάσουν τις ανα΄γκες του σταθμού ανθράκευσης. Τροφοδοτούσαν τα ατμόπλοια στη ρότα τους για τα πολυάσχολα λιμάνια της εποχής, όπως της Σύρου, της Χίου. Βλέπε blog post/2012
https://urbantraveltales.com/2012/08/24/to-the-lighthouse-of-saint-nicolas-προς-το-φάρο-του-άη-νικόλα/

Στην εισαγωγή της ομιλίας της μαθαίνουμε πως το ενδιαφέρον της κυρίας Caskey για την αρχαιολογία ξεκίνησε νωρίς, από ένα φίλο του πατέρα της που μαζί επισκέπτονταν μουσεία. Τα βουνά και τα φαράγγια της Ελλάδας τής φάνηκαν οικεία από οδοιπορικές εξερευνήσεις στα βουνά της γενέτειρας της «Pennsylvaniaκαι τις κορυφές από τη Μασσαχουσέτη έως τον Καναδά περνώντας μέσα από τα Λευκά Όρη του NewHampshire».

Miriam Caskey, Kea 2018 photo Apostolis Zafeiropoulos

Με τη σεμνότητα του χαρακτήρα που διαφαίνεται στο λόγο της μαθαίνουμε πως ερχόμενη στην Ελλάδα το 1955 αρχικά εργάστηκε στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας πριν αρχίσει την περιήγηση της σε νησιά – μόνη της το ’60! Καταλήγει στην ανασκαφή της Τζιας. Όπως τονίστηκε κι από άλλους ομιλητές που κατέθεσαν δικές τους εικόνες και μνήμες, η ανασκαφή ήταν μια διέξοδος, οικονομική, πολιτιστική και συναισθηματική, καθώς έδωσε δουλειά σε πολύ κόσμο, έφερε επισκέπτες στο νησί, δούλεψαν τα μαγαζιά, οι τεχνίτες και οι μεταφορείς.

Η κυρία Caskey υπογραμμίζει πως με τη σειρά τους οι ντόπιοι πρόσφεραν στην ανασκαφή τη γνώση και την εμπειρία τους, π.χ. οι γεωργοί ήξεραν καλά το έδαφος κ το υπέδαφος.

Από την αφήγηση της κυρίας Caskey ξεχωρίζουν δύο σημεία από την ιστορία του νησιού:

Α. Η καταστροφή του νησιού όταν διαφεύγει ο θαλασσομάχος Λάμπρος Κατσώνης. «He loved fighting Turks», λέει Αγγλιστί – ίσως η μόνη φράση στη μητρική της γλώσσα στη διάρκεια της ομιλίας της.
Αναφέρεται στον Αύγουστο του 1789, όταν ο καπετάνιος Κατσώνης διαφεύγει από τον Τουρκικό στόλο που τον είχε αποκλείσει στον κόλπο του Βουρκαριού τραβώντας το πλοίο του, αλειμμένο με λίπος χοίρων, πάνω από σανίδες μέσω του ιστορικού ‘περάσματος του Κατσώνη’ που μέχρι σήμερα φέρει το όνομα του και μια μαρμάρινη επιγραφή. Τα αντίποινα από τους Τούρκους ήταν καταστροφικά για το νησί.

Β. Η προσωρινή κράτηση των πρωτεργατών της δικτατορίας στην Κορησσία τον Οκτώβριο του 1974.

Το ακροατήριο παρακολουθεί τη αφήγηση της κυρίας Caskey σιωπηλό και συγκεντρωμένο, μαγεμένο – εκείνη συνεχίζει σε αψεγάδιαστα Ελληνικά, ένα λόγο καθαρό και ζωντανό, με αρκετό χιούμορ.

Miriam Caskey, Kea 2018 photo Apostolis Zafeiropoulos

Υπάρχει ένα κλίμα νοσταλγίας, συγκίνησης και υπερηφάνειας στους παρευρισκόμενους. Κάποιοι συμμετείχαν στις ανασκαφές ή σαν παιδιά έπαιζαν τριγύρω – τώρα είναι η στιγμή να φρεσκάρουν τις αναμνήσεις τους. Είναι μια ευκαιρία και για τους νεότερους που το εκπαιδευτικό σύστημα τούς άφησε με πολλά κενά και μια αμηχανία να προσεγγίζουν την ιστορία. Οι ομιλητές, η προβολή διαφανειών και οι αναρτημένες φωτογραφίες σε πάνελ κάνουν αυτή την περίοδο 1960-1980 πιο προσιτή.

Miriam Caskey, Kea 2018 photo Lisa Samloglou

Η κυρία Caskey σημειώνει την ομαδική δουλειά στις ανασκαφές, το πνεύμα συλλογικότητας και την ανάληψη ευθύνης από τον καθένα π.χ. ο μεταφορέας γέμιζε μόνος του τις τρύπες στο δρόμο. Πρόσθεσε μερικές πινελιές – ανέκδοτα από την καθημερινότητα της εποχής στη Τζιά, «οι Αμερικανοί πάνε στο φεγγάρι κ εμείς δεν μπορούμε να πάμε ως το Λαύριο»

Κλείνει την ομιλία της με την πρόταση-ευχή: «προκειμένου να συντηρήσεις την ιστορία πρέπει να γίνει κομμάτι της καθημερινής ζωής».

Δέχεται την τιμητική πλακέτα από τον δήμαρχο Κέας κ. Γιάννη Ευαγγέλου «σαν εκπρόσωπος της ομάδας που δουλέψαμε μαζί».

Miriam Caskey, Kea 2018 photo Apostolis Zafeiropoulos

Ιδιαίτερα συγκινημένη η συντηρήτρια κυρία Στέλλα Μπουζάκη ευχαριστεί την κυρία Miriam Caskey – η ευκαιρία να συμμετέχει στο έργο των ανασκαφών τής άλλαξε όλη της τη ζωή. Εύχεται στην κυρία Caskey «να συνεχίζετε να δουλεύετε με δύναμη για όσα αγαπάτε». Σημειώνω τη σύντομη αναφορά της κ. Μπουζάκη στη συντήρηση των πήλινων και στην πρόταση της να αφαιρεθούν τα συμπληρώματα και να βρεθεί ένας καλύτερο τρόπος παρουσίασης τους.

Miriam Caskey, Kea 2018 photo Apostolis Zafeiropoulos

Μετά τις ομιλίες πολλοί πλησιάζουν την κυρία Caskey για να τής σφίξουν το χέρι και να μιλήσουν μαζί της. Έχει δοθεί το έναυσμα για συζητήσεις σχετικά με την ανάγκη μεγαλύτερης έμφασης σε θέματα τέχνης και πολιτισμού στο νησί.

Η όμορφη βραδιά κλείνει με παραδοσιακό κέρασμα από τους οικοδεσπότες μας στο Κηποθέατρο του Λαογραφικού Μουσείου Κέας.

Σε πολλές εγγραφές σε αυτό το blog επαναλαμβάνω αυτό που εμπνέει τις αναρτήσεις μου στα Αγγλικά και Ελληνικά. Είναι ιδιαίτερα χρονοβόρο και δεν συνεπάγεται μετρήσιμα ποσοτικά οφέλη, οικονομικά ή γόητρο. Με διακινεί η επιθυμία να δω την ανάδειξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς του νησιού και την επένδυση στην Οικολογική αναβάθμιση των βασικών υποδομών του νησιού.

Για “να γίνει η ιστορία μέρος της καθημερινότητας” όπως προτείνει η κυρία Caskey, οι νησιώτες, οι κάτοικοι, οι παραθεριστές και οι επισκέπτες όλων των ηλικιών θα χρειαστεί να γνωρίσουν και να αγκαλιάσουν πολλές πτυχές του τόπου, την γραπτή και προφορική παράδοση.

Πρόταση μου: Μια πρώτη κίνηση γνωριμίας θα ήταν η ανάρτηση φωτογραφιών με σύντομο εύληπτο κείμενο σε χώρους εμφανείς στο λιμάνι και στο Βουρκάρι όπου θα αναδεικνύεται η ιστορία του νησιού και τα αρχαιολογικά ευρήματα από την Αγία Ειρήνη, το περιεχόμενο του Μουσείου στη Χώρα – για την Καρθαία το έχω ήδη επισημάνει στο αντίστοιχο blog/post μου.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης και οι συντελεστές:

  • Καλοσόρισμα – εισαγωγή από την κ. Μαρία Χιονάτου (υπεύθυνη του Κηποθέατρου)
  • Ομιλία του Δημάρχου Κέας κ. Γιάννη Ευαγγέλου
  • Ομιλία της κ. Ρένας Βελισσαροπούλου, υπεύθυνης της αντιπολίτευσης του Δήμου
  • Ομιλία του κ. Στέφανου Λέπουρα, πρώην δημάρχου Κέας και πρώην επάρχου Κέας-Κύθνου  
  • Κεντρική ομιλία της κ. Miriam Caskey
  • Τοποθέτηση της κ. Στέλλας Μπουζάκη, εργάστηκε στην ανασκαφή /βλέπε κείμενο
  • Βράβευση της κ. Caskey από τον Δήμαρχο και αναμνηστικό δώρο από την
    κ. Χιονάτου
  • Παρουσίαση του προγράμματος και επίλογος από την κ. Έφη Λέπουρα, ναυτική πράκτορας στην Κέα  

Έκθεση φωτογραφίας

Η πιο κατάλληλη να αφηγηθεί με το μεστό λόγο της είναι η ίδια η κυρία Miriam Caskey. Ό,τι προηγήθηκε δεν είναι παρά ένας πρόλογος. Με τη σειρά μου θα ήθελα να την ευχαριστήσω που μού εμπιστεύθηκε την ομιλία της σε Αγγλικά και Ελληνικά. Να ευχαριστήσω επίσης τον εγγονό της κ. Άρη Ευθυμιάδη και το συνεργάτη του γραφίστα κ. Απόστολο Ζαφειρόπουλο για το φωτογραφικό υλικό: τις φωτογραφίες της εκδήλωσης και την αφίσα της εκδήλωσης που επιμελήθηκε ο ίδιος. 

Miriam Caskey, Kea 2018 photo Lisa Samloglou

Η ομιλία της κυρίας Miriam Caskey: 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Θα ήθελα να ξεκινήσω ευχαριστώντας τον Δήμο της Κέας, τον κ. Δήμαρχο,
την κ. Βελισσαροπούλου και τις οικογένειες Μουζάκη και Χιονάτου για την τιμή που μου έκαναν να μπορέσω να μοιραστώ μαζί σας κάποιες από τις αναμνήσεις μου από το νησί το οποίο έχω αγαπήσει εδώ και πολύ καιρό και το οποίο απέκτησε όλο και μεγαλύτερη σημασία για μένα όσο περάσανε τα χρόνια. Σας ευχαριστώ από καρδιάς.

Ευχαριστώ τον εγγονό μου τον Άρη για την βοήθειά του στην οργάνωση της εκδήλωσης και την δισσέγγονή μου Αθηνά Ευθυμιάδη που βοήθησε με την ψηφιοποίηση των φωτογραφιών. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον φίλο μας Απόστολο Ζαφειρόπουλο, που είχε την γραφιστική επιμέλεια.

Miriam Caskey, Kea 2018 photo Lisa Samloglou

Προσπάθησα, ο λόγος μου να είναι κατανοητός και στις μικρότερες ηλικίες που ενδεχομένως να υπάρχουν εδώ.

Όταν ήμουν παιδί, περνούσα μεγάλο μέρος των διακοπών μου περπατώντας και εξερευνώντας τα βουνά της Pennsylvania και τις κορυφές από τη Μασσαχουσέτη έως τον Καναδά περνώντας μέσα από τα Λευκά Όρη του New Hampshire με τις φίλες μου.

Ο μόνος λόγος που το αναφέρω αυτό είναι για να εξηγήσω ότι το τοπίο των άγριων βουνών που διακόπτονται από φαράγγια, τοπίο χαρακτηριστικό της Ελλάδας, δεν μου φάνηκε ξένο όταν πρωτοήρθα στη χώρα. Αντίθετα, μού φάνηκε ένα τοπίο γνώριμο, απλά σε ένα άλλο μέρος του κόσμου. Τα πόδια μου ήδη είχαν πατήσει γερά στην πέτρα και στην λάσπη, απλά σε άλλο σημείο της γης.

ΠΩΣ ΑΠΟΦΑΣΙΣΑ ΝΑ ΓΙΝΩ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

Όταν ήμουν μικρή διάβαζα πολύ: Μυθιστορήματα, ιστορία, κόμικς. Διάβαζα στο σχολείο γιατί έπρεπε και στο σπίτι διότι ήθελα. Ο πατέρας μου είχε έναν φίλο που ήταν διάσημος Βρετανός αρχαιολόγος.

Αυτός μου γνώρισε την αρχαιολογία όταν ήμουν παιδί. Με πήγαινε σε μουσεία. Έτσι, ήμουν αρκετά νέα όταν αποφάσισα να γίνω αρχαιολόγος. Όταν τελείωσα το σχολείο πήγα σε ένα πανεπιστήμιο με δυνατό τμήμα αρχαιολογίας.

Όλα αυτά όμως διακόπηκαν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο που έφερε πολλές αλλαγές στη ζωή μου, όπως και όλων άλλωστε. Μπόρεσα όμως να επισκεφτώ πολλά μέρη της Αμερικής.

Ήμουν τυχερή να έχω έναν πατέρα που με ενθάρρυνε σε οτιδήποτε ήθελα να μάθω. Και μια μητέρα που πάντα έλεγε «Μάθε όσα περισσότερα πράγματα μπορείς, καλή μου, γιατί ποτέ δεν ξέρεις τι θα φέρει η ζωή». Αλλά αρκετά γι’ αυτό.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, επέστρεψα στο κολλέγιο. Ύστερα από την αποφοίτησή μου ήρθα στην Ελλάδα με υποτροφία, ως φοιτήτρια της Αμερικανικής Σχολής Κλασσικών Σπουδών.

Όπως και σήμερα, έτσι και τότε οι φοιτητές των Κλασσικών Σπουδών επισκέπτονταν τα πιο σημαντικά αρχαία μνημεία σε όλη την Ελλάδα. Περπατούσαμε πολύ, με ήλιο ή βροχή, με οδηγό έναν καθηγητή ο οποίος ανέβαινε τις πλαγιές με γρήγορο βήμα σε ευθεία γραμμή. Εγώ απλά τον ακολουθούσα.

Κάθε φοιτητής ήταν υποχρεωμένος να δώσει μια αναφορά για κάποιο μνημείο, το οποίο βέβαια, το είχε δει για πρώτη φορά. Όταν ήρθε η σειρά μου, νομίζω ήταν στη Νεμέα, στη Πελοπόννησο, οι σημειώσεις που είχα γράψει ξεπλύθηκαν από μια ξαφνική νεροποντή. Το μόνο που μού έμεινε ήταν μια βρεγμένη μάζα χαρτιού και ό,τι είχα συγκρατήσει στο μυαλό μου.

Αργότερα, είχα τη τύχη να εργαστώ στην αρχειοθέτηση των ευρημάτων της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας, όπου η Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών έκανε ανασκαφές. Η δουλειά μου περιλάμβανε περιγραφή, μέτρηση και φωτογράφηση αρχαίων αντικειμένων που βρέθηκαν στο ίδιο γενικό πλαίσιο (context). Είναι μια απαραίτητη εργασία αν κάποιος θέλει να γίνει πραγματικά αρχαιολόγος.

Το ένα πράγμα έφερε το άλλο και έτσι, όταν οι ανασκαφές της Αρχαίας Αγοράς έκλεισαν προσωρινά, αποφάσισα να επισκεφτώ κάποια νησιά μόνη μου. Πριν έρθω λοιπόν στην Κέα, ταξίδεψα σε άλλα νησιά των Κυκλάδων και του Ιονίου.

Έτσι λοιπόν καταδύθηκα στην ιστορία μιας χώρας που έχει μεγαλύτερη ιστορία και προϊστορία από τις περισσότερες χώρες και σίγουρα από τη γενέτειρά μου.

Ανάμεσα στα ενδιαφέροντά μου ήταν τα πράγματα που ήταν φτιαγμένα από πηλό. Με την γενναιόδωρη υποστήριξη της Αρχαιολογικής υπηρεσίας και του τότε έφορου Κυκλάδων Νίκου Ζαφειρόπουλου, δημοσίευσα για τον Πίθο της Μυκόνου. Μερικοί από εσάς μπορεί να τον αναγνωρίζετε. Δείχνει με μεγάλη λεπτομέρεια το «Ιλίου Πέρσις», την άλωση της Τροίας δηλαδή, με τον Δούρειο Ίππο που φτιάχτηκε από τον πολυμήχανο Οδυσσέα, εμπνευσμένο από την θεά Αθηνά. Βρίσκεται στο Μουσείο της Μυκόνου.

Πιθανώς να έχετε δει στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ιουλίδας, θραύσματα από έναν εξίσου μεγάλο και ίσως και μεγαλύτερο πίθο, διακοσμημένο με ανάγλυφο που δείχνει το μύθο της γέννησης της θεάς Αθηνάς από το κεφάλι του Δία. Ο πίθος αυτός κατασκευάστηκε από ντόπιο τεχνίτη με ντόπιο πηλό.

Ερχόμαστε λοιπόν στην Αγία Ειρήνηκαι στη δουλειά που κάναμε εκεί. Στη διάρκεια των ανασκαφών, η Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία εκπροσωπήθηκε από διάφορους έφορους, μεταξύ των οποίων ο Νικόλαος Ζαφειρόπουλος. Η τότε βοηθός του, Ελένη Λαζαρίδου, ήταν κοντά στην ανασκαφή για κάποια χρόνια καταγράφοντας τα σημαντικά ευρήματα.

Μετά τη δημοσίευση του Πίθου της Μυκόνου, το επόμενο εύρημα που μελέτησα ήταν τα μεγάλα αγάλματα από πηλό που βρέθηκαν στο προϊστορικό κέντρο λατρείας στην Αγία Ειρήνη.
Η μελέτη δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς τη βοήθεια της Στέλλας Μπουζάκη, που έκανε τα σχέδια, και της Αναστασίας Βουτσινά. Η δουλειά της Αλίκης Χαλεπά Μπικάκη, που επέβλεπε τις περισσότερες ανασκαφικές τομές στο ναό, ήταν καθοριστική.

Εξήντα χρόνια μετά, τα πρώτα κομμάτια βρέθηκαν το 1960, εξακολουθούν να είναι μοναδικά. Τίποτα παρόμοιο δεν έχει βρεθεί κάπου αλλού.

Καθώς συνεχίσαμε να σκάβουμε, βρήκαμε ένα κεφάλι αγάλματος που σχετιζόταν με ένα μεταγενέστερο ιερό του θεού Διονύσου. Συνεχίζοντας το σκάψιμο καταλάβαμε ότι το κεφάλι αυτό άνηκε σε γυναικείο σώμα. Έτσι ονομάσαμε το άγαλμα «Διονυσία»

Βρέθηκαν πίθοι σε πολλά σημεία της ανασκαφής. Στο υπόγειο του μεγαλύτερου συγκροτήματος που βρέθηκε στην ανασκαφή (γνωστό ως Κατοικία Α, ακριβώς πίσω από την εκκλησία), βρέθηκαν ορισμένοι πολύ μεγάλοι πίθοι. Στη γωνία αυτού του υπογείου χώρου, χωμένα πίσω από έναν τεράστιο πίθο, βρέθηκαν κάποια μακριά κόκαλα κνήμης ενός ταύρου. Κάποιοι δειπνήσαν κρυφά και ύστερα έκρυψαν βιαστικά τα κόκαλα για να μην τους καταλάβουν; Ήταν η δουλειά ενός κλέφτη; Χωρίς αμφιβολία, η ηθική της αρχαιότητας δεν ήταν καλύτερη από σήμερα.

Η σημασία των αγαλμάτων που προαναφέραμε καθώς και του οικισμού γενικότερα αναγνωρίστηκε σχεδόν αμέσως. Ακόμα και το ευρείας κυκλοφορίας περιοδικό National Geographic είχε γράψει άρθρο όπου αναφερόταν στην Αγία Ειρήνη.

Ο οικισμός της Αγίας Ειρήνης ήταν βέβαια κομμάτι της συνολικής ιστορίας των νησιών του Αιγαίου στη διάρκεια του χρόνου. Για παράδειγμα, τον 6ο π.χ. αιώνα, όταν η Αθήνα των Πεισιστρατιδών κυριαρχούσε στη θάλασσα, η Κέα ήταν υποχρεωμένη να προμηθεύει την Αθήνα με ένα προϊόν σιδήρου γνωστό ως «μίλτος». Χρησιμοποιούταν για φάρμακα, χρώμα για αγγεία κλπ.

Την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αργότερα, τα ιστορικά γεγονότα είχαν μετατοπιστεί στην Περσία και την Αίγυπτο. Οι Πτολεμαίοι πιθανώς ακόμα και να αλλάξανε την ονομασία του νησιού.

Πιθανώς το επόμενο μεγάλο γεγονός της Τζιώτικης Ιστορίας ήταν η καταστροφή του νησιού, ύστερα από την μυθιστορηματική απόδραση του θαλασσομάχου Λάμπρου Κατσώνη, στο ομώνυμο στενό. Ο Κατσώνης ήταν αξιωματικός του Ρωσικού στρατού και συνήθιζε να πολεμάει τον Τουρκικό στόλο! He loved fighting Turks!

Όλα τα νησιά, και η Κέα βεβαίως, επηρεάζονται από τις αλλαγές στην τεχνολογία και τις τάσεις του εμπορίου.  Μία τέτοια μεγάλη αλλαγή στη σύγχρονη εποχή ήταν βέβαια το κλείσιμο του εργοστασίου Εμαγιέ. Κατασκεύαζε επισμαλτωμένα πιάτα και κύπελα, καθώς και κράνη του στρατού. Το κλείσιμό του ήταν καταστροφή για πολλές οικογένειες του νησιού. Ήταν βλέπετε οικονομικότερο να παρασκευάζεται το προϊόν αυτό αλλού και συγκεκριμένα στην τότε Τσεχοσλοβακία.

Τέτοιες μεγάλες αλλαγές ήταν μέρος των απόνερων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτόν τον κόσμο βρήκα όταν ήρθα στην Ελλάδα το 1955.

Ένα άλλο γεγονός που θυμάμαι, και ίσως κάποιοι από εσάς να θυμούνται επίσης, ήταν η προσωρινή κράτηση των πρωτεργατών της Δικτατορίας, στην Κέα, τον Οκτώβριο του 1974. Το λιμάνι του Αγίου Νικολάου αλλά και ο όρμος του Οτζιά ήταν αποκλεισμένοι από πολεμικά πλοία. Οι κρατούμενοι διέμεναν στο μόνο ξενοδοχείο που ήταν αρκετά μεγάλο ώστε να μπορεί να φιλοξενήσει τόσο αυτούς όσο και τους φρουρούς τους.

Στην αρχή οι κρατούμενοι παραπονέθηκαν για την έλλειψη κουρτινών στην τραπεζαρία. Οι κάτοικοι κοίταζαν γιατί βέβαια είχαν φυσική περιέργεια για το τι συμβαίνει εκεί μέσα. Σύντομα τοποθετήθηκε μια μεγάλη μαύρη κουρτίνα, δίνοντας τέλος σε αυτή την πηγή πληροφορίας.

Σταδιακά, επιτράπηκε στους κρατουμένους να πηγαίνουν βόλτες μέχρι το Βουρκάρι. Όλοι τώρα μπορούσαν να τους δουν και να παρακολουθήσουν τις διχόνοιες μεταξύ τους. Το θέμα είχε την διασκεδαστική του πλευρά αλλά κατά βάση ήταν βέβαια πολύ σοβαρό. Ο ναυτικός αποκλεισμός παρέμεινε για κάποιο διάστημα.

 ΠΙΣΩ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

Υπήρχε πολλή καλή συνεργασία ανάμεσα στους εργαζόμενους στην ανασκαφή. Είμασταν μια ομάδα, οι αρχαιολόγοι και οι ντόπιοι εργάτες.

Πρέπει να πω ότι εκείνα τα δύσκολα χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν υπήρχαν πολλές ευκαιρίες για εργασία στο νησί και η ανασκαφή ήταν μια οικονομική διέξοδος. Επιπλέον όμως οι εργάτες δούλεψαν με πολύ κέφι και αξιοπρέπεια. Οι πατεράδες, παππούδες και προπαππούδες σας όμως, έφεραν μαζί τους και μια πολύ καλή γνώση του εδάφους και γενικότερα είχαν να διδάξουν πολλά στους Αμερικανούς αρχαιολόγους που ήρθαν κατευθείαν από τα βιβλία τους. Οι αγρότες για παράδειγμα μπορούσαν να ξεχωρίσουν αλλαγές στο υπέδαφος μέσα από το χρώμα και την υφή του χώματος.

Η εργασία στην ανασκαφή ήταν σωματικά πολύ κουραστική. Φανταστείτε λοιπόν πόσο κουράζονταν κάποιοι από τους εργάτες που επιπλέον ερχόντουσαν με το γαϊδουράκι από απομακρυσμένα σημεία του νησιού όπως η Αγία Μαρίνα. Παρόλα αυτά, υπήρχε ενθουσιασμός, καθώς συνέχεια αποκαλύπτονταν νέα ευρήματα, παρά το γεγονός ότι υπήρχαν συχνά δυσκολίες, όπως για παράδειγμα η αντλία που χάλαγε συχνά.

Θυμάμαι και δυο ακόμα αστεία γεγονότα:

1) Μια μέρα με πολύ αέρα και απαγορευτικό, ο ξυλουργός της ανασκαφής ακούστηκε να λέει: «Οι Αμερικάνοι πηγαίνουν στο φεγγάρι και εμείς δεν μπορούμε να πάμε ούτε στο Λαύριο!!»

2) Ένα απόγευμα συναντήσαμε τον μοναδικό ταξιτζή του νησιού σκυμμένο να γεμίζει τις τρύπες του δρόμου προς τον Οτζιά μόνος του. Η εξήγησή του ήταν: « Θα περιμένουμε τον Νίξον ή τον Άγκνιου να τα φτιάξει; »

Η ζωή ήταν πραγματικά πολύ διαφορετική τα χρόνια της δεκαετίας του ’50, ’60 και ’70. Για παράδειγμα υπήρχε μόνο ένα τηλέφωνο, στο Βουρκάρι. Αν ήθελες να στείλεις κάποιο μήνυμα κάπου στο νησί έπρεπε να το μεταφέρει κάποιος εκεί. Εκτός βέβαια εάν ο κ. Νίκος Μαυρομάτης ήταν εκεί. Είχε τόσο δυνατή φωνή που το παρατσούκλι του ήταν «Τηλεγραφείον». Αν φώναζε για παράδειγμα στους λόφους πάνω από τον Οτζιά, μπορούσε να ακουστεί στην παραλία.

Η εξωτερική επικοινωνία ήταν επίσης πολύ δύσκολη. Τα παλιά μηχανοκίνητα πλοία δεν μπορούσαν να κάνουν το πέρασμα με άσχημο καιρό. Επιπλέον, όταν τα κατάφερναν, δυσκολεύονταν να δέσουν. Κάποιες φορές έστεκαν αρόδο και φορτώνανε με μικρές βάρκες με κουπί. Μια μεγάλη λάμπα γκαζιού σηματοδοτούσε εάν θα παραλάβουν τους επιβάτες από τη Κορησσία ή το Βουρκάρι, ανάλογα με τον αέρα.

Τα παλιά καΐκια, ορισμένα από τα οποία λειτουργούσε η οικογένεια Βρονταμίτη, ήταν κάποιες φορές πιο αξιόπιστα σε κακό καιρό από τα μηχανοκίνητα σκάφη.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Θα ήθελα να μου επιτρέψετε να ολοκληρώσω με μερικές γενικές παρατηρήσεις που δεν αφορούν μονάχα την Κέα.

Η ζωή είναι πραγματικά ΠΟΛΥ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΤΩΡΑ. Συνεχώς εντυπωσιάζομαι από τις αλλαγές και από τι είναι και τι δεν είναι πραγματικά ΠΡΟΟΔΟΣ. Στο κάτω κάτω, αλλαγή απλά σημαίνει αλλαγή. Δεν σημαίνει απαραίτητα αλλαγή προς το καλύτερο. Η ταχύτητα που συμβαίνουν οι αλλαγές όμως είναι ένα πρόβλημα, ειδικά στην επιταχυνόμενη εποχή του ίντερνετ.

Πολλές φορές οι αλλαγές αυτές κάνουν τους ανθρώπους πιο αποκομμένους και απομονωμένους. Γι’ αυτό τον λόγο, μέρη όπως αυτός εδώ ο θαυμάσιος χώρος του Κηποθεάτρου βοηθούνε ώστε να ερχόμαστε πιο κοντά σαν κοινότητα. Οι δραστηριότητες που γίνονται εδώ και σε άλλα μέρη, μας φέρνουν επίσης σε επαφή με την ιστορία μας.

Εδώ θα πρέπει να πω, τελειώνοντας, ότι θα ήθελα να συγχαρώ για την προσπάθεια που έγινε να ξαναζωντανέψει το αρχαίο θέατρο στην Καρθαία διότι συμφωνώ απόλυτα με εκείνους που πιστεύουν ότι προκειμένου να συντηρήσεις την ιστορία, πρέπει να γίνει κομμάτι της καθημερινότητας της κοινωνίας.

Σας ευχαριστώ πολύ!

Miriam Caskey, Κέα, 15 Σεπτεμβρίου 2018_

2018 © Copyright.  All rights reserved – copyright covers all photos and texts for this blog / τις φωτογραφιες και τα κείμενα του blog καλύπτουν οι νόμοι περί πνευματικών δικαιωμάτων
Κοινοποιείτε αναφέροντας τις πηγές! Είναι ζήτημα σεβασμού και εντιμότητας.       

Για να εκτιμήσετε καλύτερα το έργο των ανασκαφών επισκεφθείτε το blog post/2012 ‘Οι Κόρες της Κέας και η Αγία Ειρήνη’ https://urbantraveltales.com/2013/10/01/οι-κόρες-της-κέας-και-η-αγία-ειρήνη/

και το Αρχαιολογικό Μουσείο Κέας στη Χώρα, Υπουργείο Πολιτισμού, Α’ Εφορία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων. Πριν την επίσκεψη σας ελέγχετε τις ώρες λειτουργίας για να μην απογοητευτείτε! 

Για την Κέα ή Τζιά επισκεφθείτε ακόμη τις αναρτήσεις μου με τίτλο:
Απολαυστικές στάσεις στη Χώρα ή Ιουλίδα της Κέας
Προς το φάρο Αγίου Νικολάου Κέας

Προς την αρχαία Καρθαία, στη νήσο Κέα
Κάντε έναν περίπατο στην άγνωστη Βυζαντινή Κέα

Για Αρχαιολογία, Μεσόγειο επισκεφθείτε τις αναρτήσεις μου:

Η Αθήνα φιλοξενεί “Πριγκίπισσες” της Μεσογείου στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Eμπνευσμένα από την Κέα ή/και με φωτογραφίες από το νησί είναι τα κείμενα μου: 
Mad love goes to the beach  
A tree is blooming at the island of Kea

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.